4news-front

  • Έρευνα του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας δείχνει ότι τα παιδιά εύπορων και μορφωμένων γονέων έχουν μεγαλύτερο εγκέφαλο και καλύτερες επιδόσεις στα τεστ νοημοσύνης από
  • Μετά από πολλές διαβουλεύσεις η Κομισιόν ενέκρινε το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τον δραστικό περιορισμό της πλαστικής σακούλας, η οποία θεωρείται ιδιαίτερα επιβλαβής για το
  • Η Σιγκαπούρη είναι η πιο ακριβή πόλη του κόσμου. Οφείλει τον τίτλο, κυρίως, στο κόστος κατοικίας, αφού το ενοίκιο μίας γκαρσονιέρας στο κέντρο ξεπερνά τα €2.500 ($ 3.027),
  • Πόσο εύκολα μπορούμε να αντισταθούμε σε ντόνατς, τούρτες, πάστες και γενικά στα γλυκίσματα;Όσοι μπορούν είναι τυχεροί.   Οι υπόλοιποι πρέπει να το ξανασκεφτούν, όταν θα

Η κατάρρευση του ...χθες

Η κατάρρευση του ...χθες
Η παγκόσμια τάξη που χτίστηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο συνίστατο σε δύο παράλληλες τάξεις για το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της. Η μια προέκυψε από τον Ψυχρό Πόλεμο μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Σοβιετικής Ένωσης. Στον πυρήνα της υπήρξε μια χονδρική ισορροπία στρατιωτικής ισχύος στην Ευρώπη και την Ασία, η οποία υποστηρίχθηκε από την πυρηνική αποτροπή. Οι δύο πλευρές έδειξαν κάποιον βαθμό συγκράτησης στην αντιπαλότητά τους. Η «επαναφορά» (Rollback) –η διάλεκτος του «Ψυχρού Πολέμου» για αυτό που ονομάζεται σήμερα «αλλαγή καθεστώτος»- απορρίφθηκε ως τόσο ανέφικτη όσο και απερίσκεπτη. Και οι δύο πλευρές ακολούθησαν άτυπους κανόνες στην πορεία που περιλάμβαναν έναν υγιή σεβασμό στην γειτονιά και τους συμμάχους του άλλου. Τελικά, κατέληξαν σε μια κατανόηση για την πολιτική τάξη μέσα στην Ευρώπη, την κύρια αρένα του ανταγωνισμού του Ψυχρού Πολέμου, και το 1975 κωδικοποίησαν την αμοιβαία κατανόηση στις Συμφωνίες του Ελσίνκι. Ακόμη και σε έναν διχασμένο κόσμο, τα δύο κέντρα ισχύος συμφώνησαν για τον τρόπο διεξαγωγής του ανταγωνισμού˙ η δική τους ήταν μια τάξη βασισμένη στα μέσα παρά στα άκρα. Το ότι υπήρχαν μόνο δύο κέντρα ισχύος έκανε την επίτευξη μιας τέτοιας συμφωνίας πιο εύκολη.
 
Η άλλη τάξη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν η φιλελεύθερη τάξη που λειτουργούσε παράλληλα με την τάξη του Ψυχρού Πολέμου. Οι δημοκρατίες ήταν οι κύριοι συμμετέχοντες στην προσπάθεια αυτή, η οποία χρησιμοποίησε την βοήθεια (aid) και το εμπόριο για την ενίσχυση των δεσμών και προώθησε τον σεβασμό του κράτους δικαίου τόσο εντός όσο και μεταξύ των χωρών. Η οικονομική διάσταση αυτής της τάξης σχεδιάστηκε για να δημιουργήσει έναν κόσμο (ή, ακριβέστερα, το μη κομμουνιστικό μισό του) που να ορίζεται από το εμπόριο, την ανάπτυξη και τις εύρυθμες νομισματικές λειτουργίες. Το ελεύθερο εμπόριο θα αποτελούσε μια κινητήρια δύναμη οικονομικής ανάπτυξης και θα συνέδεε τις χώρες έτσι ώστε ο πόλεμος να θεωρηθεί υπερβολικά δαπανηρός για να διεξαχθεί˙ το δολάριο έγινε δεκτό ως το de facto παγκόσμιο νόμισμα.
 
Η διπλωματική διάσταση της τάξης έδωσε εξέχουσα θέση στον ΟΗΕ. Η ιδέα ήταν ότι ένα μόνιμο παγκόσμιο φόρουμ θα μπορούσε να αποτρέψει ή να επιλύσει διεθνείς διαμάχες. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, με πέντε μεγάλες δυνάμεις ως μόνιμα μέλη και πρόσθετες έδρες για εκ περιτροπής συμμετοχές, θα ενορχήστρωνε τις διεθνείς σχέσεις. Ωστόσο, η τάξη εξαρτάτο εξίσου από την θέληση του μη κομμουνιστικού κόσμου (και των συμμάχων των ΗΠΑ ειδικότερα) να αποδεχθούν την αμερικανική υπεροχή. Όπως αποδεικνύεται, ήταν προετοιμασμένοι να το κάνουν αυτό, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούνταν πιο συχνά ως σχετικά καλοήθης ηγεμόνας παρά το αντίθετο, ένας [ηγεμόνας] που ήταν θαυμαστός τόσο για το τι ήταν εγχωρίως όσο και για το τι έκανε στο εξωτερικό.
 
Και οι δύο αυτές τάξεις εξυπηρετούσαν τα συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών. Η βασική ειρήνη διατηρήθηκε τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ασία, με ένα τίμημα που η αναπτυσσόμενη οικονομία των ΗΠΑ θα μπορούσε εύκολα να αντέξει. Το αυξημένο διεθνές εμπόριο και οι ευκαιρίες για επενδύσεις συνέβαλαν στην οικονομική ανάπτυξη των ΗΠΑ. Με την πάροδο του χρόνου, περισσότερες χώρες εντάχθηκαν στις τάξεις των δημοκρατιών. Καμία από τις δύο τάξεις δεν αντανακλούσε μια τέλεια συναίνεση˙ αντίθετα, η καθεμιά τους προσέφερε αρκετή συναίνεση ώστε να μην αμφισβητείται άμεσα. Όταν η εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών μπλέχτηκε σε πρόβλημα -όπως στο Βιετνάμ και το Ιράκ- δεν οφειλόταν σε συμμαχικές δεσμεύσεις ή ζητήματα της τάξης αλλά σε ασύνετες αποφάσεις για την διεξαγωγή δαπανηρών πολέμων από επιλογή.
Σήμερα, και οι δύο τάξεις έχουν επιδεινωθεί. Αν και ο ίδιος ο Ψυχρός Πόλεμος τελείωσε πριν από πολύ καιρό, η τάξη που δημιούργησε διαλύθηκε με πιο αποσπασματικό τρόπο -εν μέρει επειδή οι προσπάθειες της Δύσης για ενσωμάτωση της Ρωσίας στην φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη πέτυχαν ελάχιστα. Ένα σημάδι της επιδείνωσης της τάξης του Ψυχρού Πολέμου ήταν η εισβολή του Σαντάμ Χουσεΐν στο Κουβέιτ το 1990, κάτι που η Μόσχα πιθανότατα θα είχε εμποδίσει τα προηγούμενα χρόνια λόγω του ότι ενείχε υπερβολικό ρίσκο. Αν και η πυρηνική αποτροπή εξακολουθεί να ισχύει, ορισμένες από τις συμφωνίες ελέγχου όπλων που την υποστηρίζουν έχουν σπάσει, ενώ άλλες ξεφτίζουν.
 
Παρόλο που η Ρωσία απέφυγε οποιαδήποτε άμεση στρατιωτική πρόκληση προς το ΝΑΤΟ, έδειξε εντούτοις μια αυξανόμενη βούληση να διαταράξει το status quo: Μέσω της χρήσης βίας στην Γεωργία το 2008 και στην Ουκρανία από το 2014, της συχνά αδιάκριτης στρατιωτικής επέμβασής της στην Συρία και της επιθετικής χρήσης κυβερνοπολέμου (cyberwarfare) για να προσπαθήσει να επηρεάσει τα πολιτικά αποτελέσματα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη. Όλα αυτά αντιπροσωπεύουν μια απόρριψη των κύριων περιορισμών που σχετίζονται με την παλαιά τάξη. Από την ρωσική σκοπιά, το ίδιο θα μπορούσε να λεχθεί και για την διεύρυνση του ΝΑΤΟ, μια πρωτοβουλία σαφώς αντίθετη με το ρητό του Winston Churchill «Στη νίκη, μεγαλοψυχία». Η Ρωσία έκρινε επίσης τον πόλεμο του Ιράκ το 2003 και την στρατιωτική παρέμβαση του ΝΑΤΟ στην Λιβύη το 2011, που πραγματοποιήθηκαν στο όνομα του ανθρωπισμού αλλά γρήγορα εξελίχθηκαν σε αλλαγή καθεστώτος, ως πράξεις κακής πίστης και παρανομίας, ασυμβίβαστες με τις έννοιες της παγκόσμιας τάξης όπως τις καταλάβαινε.
 
Η φιλελεύθερη τάξη παρουσιάζει τα δικά της σημάδια επιδείνωσης. Ο αυταρχισμός είναι σε άνοδο όχι μόνο σε προφανείς τόπους, όπως η Κίνα και η Ρωσία, αλλά και στις Φιλιππίνες, την Τουρκία και την ανατολική Ευρώπη. Το παγκόσμιο εμπόριο έχει αυξηθεί, αλλά οι πρόσφατοι γύροι εμπορικών συνομιλιών έχουν τερματιστεί χωρίς συμφωνία, και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (ΠΟΕ) αποδείχθηκε ανίκανος να αντιμετωπίσει τις πιεστικότερες προκλήσεις του σήμερα, συμπεριλαμβανομένων των μη δασμολογικών εμποδίων και της κλοπής της πνευματικής ιδιοκτησίας. Η δυσαρέσκεια για την εκμετάλλευση του δολαρίου από τις Ηνωμένες Πολιτείες για την επιβολή κυρώσεων αυξάνεται, όπως και η ανησυχία για την συσσώρευση του χρέους της χώρας.
 
Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ έχει ελάχιστη συνάφεια με τις περισσότερες από τις συγκρούσεις του κόσμου και οι διεθνείς ρυθμίσεις έχουν αποτύχει γενικότερα να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που συνδέονται με την παγκοσμιοποίηση. Η σύνθεση του Συμβουλίου Ασφαλείας έχει όλο και λιγότερη συνάφεια με την πραγματική κατανομή της ισχύος. Ο κόσμος έχει τεθεί ενάντιος ως προς την γενοκτονία και έχει υποστηρίξει το δικαίωμα να παρέμβει όταν οι κυβερνήσεις αδυνατούν να ανταποκριθούν στην «ευθύνη για προστασία» (“responsibility to protect”) των πολιτών τους, αλλά η ρητορική δεν έχει μεταφραστεί σε δράση. Η Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (Nuclear Nonproliferation Treaty) επιτρέπει μόνο σε πέντε κράτη να διαθέτουν πυρηνικά όπλα, αλλά τώρα υπάρχουν εννέα που έχουν (και πολλά άλλα που θα μπορούσαν να ακολουθήσουν αν το επιλέξουν). Η ΕΕ, μακράν η σημαντικότερη περιφερειακή διευθέτηση, παλεύει με το Brexit και τις διαμάχες για τη μετανάστευση και την [εθνική] κυριαρχία. Και σε όλο τον κόσμο, οι χώρες όλο και περισσότερο αντιτίθενται στα πρωτεία των ΗΠΑ.